۱۳۹۴ خرداد ۵, سه‌شنبه

در پشت در




شیروانی
 به پوششی از چوب، حلبی و یا آهن سفید اطلاق می شود که بر روی سقف بعضی از خانه ها می سازند .
نوعی خیمه چهار گوشه 

 
محمد زهری
از مجموعه برای هر ستاره
تهران ـ ۱۷ تیر ۱۳۳۴

عاشق با عشق آشنا ست، با معشوق هیچ آشنائی ندارد. 
از کتاب «
سوانح العشاق» اثر
احمد غزالی



احمد غزالی  
(۴۵۲ - ۵۲۰ ه. ق)
از رسالات ادبیات عرفانی کلاسیک ایران
احمد غزالی از عرفای و فقهای سدهٔ پنجم هجری در مذهب شافعی
اهل طوس و برادر کوچکتر امام محمد غزالی 

 
ع
 هلموت ریتر (۱۸۹۲ ـ ۱۹۷۱)
شرق شناس آلمانی
این اثر احمد غزالی نخستین بار توسط هلموت ریتر به ایرانیان معرفی می شود.

              در گلاویز باد و باران است
              خانه ام، دل گرفته، دور ز راه
              عاجز از باد، شیروانی سرخ
              خیس باران، دریچه و درگاه

              تیرگی هست و چیره دستی شب
              هولی از ابر، سایه می سازد
              من تنها، به خویش رفته فرو
              یاد من، رنگ مرده می بازد

              آه، آن تب که کوفت در نبضم
              شاعرم کرد، لیک رسوا کرد
              درد من، درد بی زبانی بود
              عشق آمد، زبان من وا کرد

              در سکوت اتاق من، که در آن
              جز هیاهوی باد و باران نیست،
              «باز کن!»
              ناگهان صدا برخاست.
              دل فرو ریخت:
              «پشت این در کیست؟!»

              پاک کردم سرشک و پنجره چون
              باز شد،
 خیس شد، سر و مویم
              گفتم ـ آشفته ـ :
              «پشت این در کیست؟»



              گفت: 
              «خود را، من و تو را، اویم!»
 
              نور فانوس را که با خود داشت
              تا که بشناسمش، به روی افشاند
              تن نیلوفر زنی دیدم
              که در او، چشم و مو، به شب می ماند

              ز آشنائی، به روی رخسارش
              رنگ و طرحی نیافت، خاطر من
              همچنان ناشناسِ من، گرچه
              پا فشردم به دوشِ یادِ کهن
 
              شاید از نام او به یاد افتم
              گفتم: 
              «ای ناشناس، نام تو چیست؟»
 
              گفت: 
              «من، آشنای تو  ـ «...» ـ »
              مانده در حیرتم که «...» کیست؟!





          


               گفت: 
              «آخر، چگونه نشناسی
              آنکه حسرت به حرف تلخ تو بست
              این منم، آن شکسته بند قدیم
              چیست در تو بجز شکنج شکست!»

              «برده باران، امان من از دست
              باد، رختم دریده با انگشت
              در پناه تو می خزم، امشب
              باز کن، آشنا، مرا شب کشت!»


              او چه می گوید اینچنین با من
              دل من در شگفتِ گفت و شنود
              هر که بود، از درون مرا می سوخت
              کی مرا دشمنی ز بیرون بود

              تلخی ام، تلخی ضمیر من است
              هر چه هستم، ز قالب خویشم
              حرف او، با فریب، همپهلو ست
              هست از این نورسیده، تشویشم

              دل وحشی، از او نیاساید
              راهم، انس غریب دور کند
              «ناشناس است» و ز این شهادت دل
              دست، چشم دریچه کور کند

              در گلاویز باد و باران است
              خانه ام
، دل گرفته، دور ز راه
              عاجز از باد، شیروانی سرخ
              خیس باران، دریچه و درگاه

              در سکوت اتاق خود هستم
              لیک آویز گوش، ضربه ی مشت
              همرهش التجای دخترکی:
              «باز کن، آشنا، مرا شب کشت!»

پایان
ویرایش از تارنمای دایرة المعارف روشنگری

تا دلی با دلی







محمد زهری
از مجموعه برای هر ستاره
تهران ـ ۲۷ خرداد ۱۳۳۴
به آینده

              هیچکس، هیچ کسی را نشناخت
              هر که پروردهٔ دست وطنی
              من، منم، دور ز دنیای تو ام
              تو، توئی، دور ز دنیای منی

              زیر آرامش خود ریخته ام
              جوش تشویش به هر قطره ی خون
              تو که خویشی و ز خود با خبری
              هیچ دانی که منم، اکنون چون!؟

              من هم ای دوست، کجا ره دارم
              در دل خلوت بیگانه تو!؟
              شاید اینک پسِ آبادِ تو هست
              تلخی خانهٔ ویرانهٔ تو

              ناشناسیم و به پندار، شناس
              آشنا، لیک به پهنای فریب
              هر چه از رشته به باطن داریم
              دیگری راست تمنای غریب

              آنقدر خیرهٔ بازی هستیم
              که ز اندیشهٔ پهلو ماندیم
              در غروری که نگون باد، نگون!
              اسب دیوانهٔ خود را راندیم

              نام شهر تو به گوشم نرسید
              زادگاهم ز نگاه تو نهان
              هر دو اینجا به غریبی پابند
              هم غریب از هم و هم با دگران

             چون دلی با دل دیگر نزند
             آشنا، کس به کس دیگر نیست
             هیچ کس، هیچ کسی را نشناخت
             تا چنینیم در این پهنهٔ زیست

پایان
ویرایش از تارنمای دایرة المعارف روشنگری

۱۳۹۴ خرداد ۲, شنبه

کتیبه



محمد زهری
از مجموعه برای هر ستاره
تهران ـ ۶ خرداد  ۱۳۳۴

              آری، حکایتی است که نقشش نهاده ام
              بر لوح کوهپایهٔ چشــم امید مند

              از بس که در گذار سواران نشسته ام
              بر جا نمانده جز اثـر پنجهٔ گزند

              آورده ام بـه قصه که چـون ساز قلب من
              شـد کوک چیـره دستی دستان روزگار
              در انتظار زخمه ای از خویش رفته ام
              گردیده ام به درد فرو مایگی دچار

              با این زبان مرده که من قصه های خویش
              در سلک آن کشیدم و رنگش زدم بــه خون
              کس آشنا نبود و نشد آشنای من
              رنگم پرید و قصه مـن گنگ شد، کنون

              ای آخریـن سوار که لوح نگاه من،
              در پیش چشم توست و در آن هشته ای نگاه،
              تو نیز اگر حدیث مرا نشنوی ز جان
              نا خوانده ای ـ همیشه ـ بمـانم بـه کنج راه


                           (سلک: به رشته ای‌ اطلاق می شود که‌ چیزی‌ را به آن‌ می کشند.)

پایان
ویرایش از تارنمای دایرة المعارف روشنگری

«من» شب و «من» روز







محمد زهری

از مجموعه برای هر ستاره
تهران ـ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۳۴

              «منِِِ» شب تا «منِِ» روز، 
              از زمین تا آسمان دور است
              «من» روز، آستان مهر پر نور است
              «من» شب، آشیان ظلمت کور است

              «من» روز از سرای خویش می آیـد، بـرون آرام
              به کرداری کـه کس از هـمسرایان نشنود، آواز
              شکوفاند ز چشم ساکت خود غنچـهٔ پـرهیز
              نیایش می کند در ورد لب های سخن پـرداز

              «من» روز از فریب آنچـه هست و نیست پیدا
              ز سینه، زنـگ های کینهٔ دیریـنه، می رانـد
              سبکبار از نهیب طعنهٔ هر عابر گمراه
              بـه پشت پنجره، آواز خیر اندیش می خواند

              «من» شب تا «منِ» روز، 
              از زمین تا آسمان دور است
              «من» روز، آستان مهر پر نور است
              «من» شب، آشیان ظلمت کور است

              سگان کوچه گرد، اندر پس او راه می افتند،
              «من» شب از حصار میکـده، چون سر کشد بیرون
              اگر چه نیمه شب، آشفته سازد خفتگان را خواب
              به ناخوش خواندنی، خرسند سازد خاطر محزون

              «من» شب در کلاف گول می پیچـد، نهاد خویش
              ثواب آخرت را دیر گاهی رفتـه، بشکسته است
              دگر بـی نـام و ننگ، از بند و باری ره نمی جـوید
              رخ نیرنگ را در رنگ های گونه گون بسته است

              «من» شب با «من» روز، این زمان آمیخته در هم
              و مـن آمیزه ای هستم که نامم را تـو مـی دانی
              «من» روز آشنـای تـوست، ای چشمان مهر آویز!
              «من» شب را اگر بینی، ز خود چون مرگ می رانی

              «من» شب، حکمران ظـالم آینده ام بـاشد
              «من» روز، عـاقبت تسلیم می گردد «من» شب را
              دریغـا، خوشـدلی از مهـر تـو دیگـر نخـواهم دید
              شـود، آیـا که گردم روزگاری روزبـه؟ 

                                                          حاشا!

پایان
ویرایش از تارنمای دایرة المعارف روشنگری

۱۳۹۴ اردیبهشت ۳۰, چهارشنبه

آن را که می شناسم









محمد زهری
از مجموعه برای هر ستاره
شهسوار ـ فروردین ۱۳۳۴‬

              ‫روی دنیــای بــی نشـانـه و کـــور
              ای بسـا بـوم و بر، که بنشسته است
              ناشناسم بـه هــر دیــار کــه هست
              دست غربت، دو چشم من بسته است

              «لیک یک شهر، آشنای من است.»

              در تــن شهــر، کــوچه پس کــوچه
              چـــون رگ پیکــری نمــودارنـــد
              مــن چـــو بیگــانـه، راه نشنـاس ام 
              بگــذشتـم هـــزار بـــــار، ار چنـــد

              «لیک یک کوچه، آشنای من است.»

              انــدر ایـن کـوچه، خـانه هــا بسیـار
              پـــای افشــرده بــر دهــان زمیــن
              مــن در ایـن خـانه هـا چـه می دانم
              کیست، شب ســر نهــاده بـر بـالین؟

              «لیک یک خانه، آشنای من است.»



              چنـــــد چهـــره، ره نگـــه بنــدنـد
              زیـــر طــــاق بلنـــد ایــن خــانـه
              چهـره هــایی کــه از نشـان با مـن
              هست در یــــاد دیـــــده، بیگـــانه

              «لیک یک چهره، آشنای من است.»

              بــا کـه گـویـم کـــه درد دلســوزم
              هست بـــا درد هـر که گـویی
، دور
              آنکه مـن مـی شناسمش، دیری است
              روی دنیـــای بـــی نشــانـهٔ کــور

              «هست بیگانه، با من و عشقم.»
پایان
ویرایش از تارنمای دایرة المعارف روشنگری


۱۳۹۴ اردیبهشت ۲۴, پنجشنبه

جزیره




محمد زهری
از مجموعه برای هر ستاره
تهران ـ ۲۲ بهمن ۱۳۳۳

 به دکتر مراد علی زهری

              چـــون کف دریــــا، سپیدی مـی نمــود
              بــــادبـانـم بـر دکـــــل هـای بلنـــــد

              بـــاد از ساحـــل بـه دورم مـــی کشید
              مــی گـــریزاندم ز بــــوم گـیر و بنــد

              هیـچ بــر ســـاحــل نــدارم، تـا بــر آن
              حســرت آویــزم بــه یــاد آنچــه هست
              سـرنـــوشتم مــانـده در چنـگال بــــاد
              رفتــه هـایــم، رفتـه هــای پـر شکست

              روز هــا رفتــم بــر آب و خـواند گـرم
              سینـــهٔ دریـــــا
، نـــــوای دلــــفریب
              چشـم مــن رنگ کبـــودی هــا گــرفت
              در خــــــم نیلـــــی بــــــالا و نشیب

              تــا شبـی در پــردهٔ بــی رنــگ صبــح
              یک جـــزیــره پیش چشمم بـــاز مــاند
              اشـتـیــاقــم را ز کــــنج سینـــــه ام
              سبــزه و گــل های سـاحل بـاز خـواند

              بــــادبــــان قــــایقـم پیچیـده شــــد
              لنگـــرم در مــاسـهٔ ســـاحــل نشست
              بــار دیگــر، پــای مــن بر روی خــاک
              نقش نعلــم را ز کـــفش کـــهنه بست

              در جــزیــره رفتم و در کــوچـه بــــاغ
              فــرش بــود از برگ و گــل قـالیچه ها
              خنـدهٔ خــورشیــد و بـــوی صبح بـــود
              شــوق ریــز و رنــج گیــر و جـــانفزا

              جرعه نوشان، سرخوش از چنگ و شراب
              مــــردم از اندیشــهٔ فــــردا بـــــدور
              مهــر ورز و گلفشــان و نغمه خــــوان
              گلـرخـــان در رقص شیـــرین ســـرور

              بــا همـه، جـوشیــدم و بـــردم ز یـــاد
              آنچـه بــود از غصـــه دیـریـن به جــای
              مهــر ورز و گلفشــان و نغمــه خــوان
              بستــرم بــــا هــر تن گـــرم آشنـــای

              چنــــــد روزی رفت و روزی اوفتــــاد
              بــــر دل مــــن ســــایــ
ـهٔ درد آوری
              گفتم: 
              «اینـــک دل، از ایـن ســاحل گــــرفت
      ‌   ‌     رفــت بــــاید ســـرزمیـــن دیگــری»


              چــون کـف دریــا، سپیـدی مــی نمـود
              بـــادبـــانم بــــر دکـــل هــای بلنــد

              بـــاد از سـاحـل بــه دورم مــی کشید
              مــی گـریـزانـدم ز بــوم گیــر و بنــد




    ‌          ســال هــا بـــر آب، رانــدم درد نــاک
              گشتــه ســـرگـــردان بحـــر بیکــران
              روز و شــب چشــمـم نشسته در افــق
              تـا کـه شـایـد گیـرد از برجــی نشــان

              آن جـزیـره گـم شـد و از جست و جوش
              بـــادبــــانـم پــاره شـــد از بــاد راه
              او بــرایـم مــرد و لیکــن بهــر خویش
              زنـدگـانـی مــی کنــد بــی رنـج و آه


              جرعه نوشان، سرخوش از چنگ و شراب
              مــردم از انـدیشــه فــــردا، بـــــدور
              مهــرورز و گـلفشـان و نغمه خــــوان
              گلــرخـــان در رقص شیـریـن سُــرور

              ای کبــودی هــای دریــــای بـــزرگ،
              آرزویــــــم مـــــــــرده در راه دراز،
              آن جـــزیــره، دانــم از پیشم گــریخت
              مــن دگـــر او را نخواهــم یافت 
بــاز 
 
              لیکــن امیــدی در ایــن دل مــی تپـد
              تــا مـــرا بـــر سـاحـل خویشم کشـد
      ‌        جــان مــن تلخــی گــرفت از آب تلـخ
              کــام مـن، کــی ز آب، شیرینی کشد؟

              کــور گشتم، بس کـه راهم روز و شب
              آب بـــــود و آب بــــود و آب بـــــود
              ای زمیــن، ای سنگ ساحـل هـای دور،
              مـــردم از پهنــــای دریــــای کبـــود


    پایان

    ویرایش از تارنمای دایرة المعارف روشنگری
  

یک شب از هزار و یک شب




محمد زهری
(تهران - ۶ بهمن ۱۳۳۳)


یکی بود، 

یکی نبود
غیر از خدا هیچکس نبود
زیر گنبد کبود.

              آمدم بیـــرون، چــو از در گـاه خویش
              راه نـــافـــرجـــام مـن، آغــــاز شد
              کـــوچه کـــوچه رفتم و در پای قصـر
              بـــا لگـــد بــر در زدم، در، بــاز شد

              پـرده چــون پس رفت، من با سـایه ام
              خیــره و گستـاخ، رفتیــــم انـــدرون
              گــام مـن کـوبید بــر کـــاشی سبـز
              ضــربتـی چـــون سـم اسبـان قــرون

              طــاق ضـربــی، بــا دل آئینه کــــار
              نقش خشمم را هـزاران مــــی نمـود
              چلچراغ از شمــع کـــافوری نشـــان
              ســـایه را از پیکـر مـــن مــی زدود

طاق ضربی
 به نوعی‌ از طاق‌ یا سقف محدب اطلاق می شود که‌ با آجرساخته‌ شده باشد.




              دودِ عود و بـویِ کنـدر مــی گـریخت
              از دهــان عـــود ســــوز شعــله ور
              شعله هـا رقصـان به آتشــدان گــرم
              با صــدای چــون سپنــد چــــوب تـر

کندر 
به صمغی خوشبو اطلاق می شود که از درخت کندر هندی بدست آورند و
 جهت استفاده از رایحه مطبوعش آن را در آتش ریزند.


              از درخت نـــــــازک فـــــواره هــا
              قطره ها مـی ریخت چون گلبرگ یاس
              در میــان حوض، مـاهی هــای سرخ
              مـی شکستند از حبـاب بستـه، طاس

              پــــردهٔ آویــــزِ زردوزِ حـــریـــــر
              نقش کج بـوته بـه روی سینـه داشت
              مــرمــر عــاج ستـون هـــای ستبـر
              پیش روی رهگـــذر، آئینــــه داشـت

              اختـــران، چـــون دانــه هـــای آبلـه
              پشت معجـر، روی چهــر سبــزه بـود
              شهـر انـدر غــربت تــاریک، غــــرق
              هولی انــدر پیکـرش در لــرزه بــود

              مـــن، چنــان سیلــی میـــان دره ای
              راه خــود مـی رفتم و سـر، پـر غرور
              ترمـه پوشــان راه مـی دادند و مـــن

              از صف آنهــا گــذشتم، چشــم کــور
ترمه 
به نوعی‌ پارچه‌ اطلاق می شود که‌ از کرک‌ لطیف‌ بافته‌ شده باشد.
ترمه‌کشمیر و ترمه‌کرمان‌ معروف‌ اند.

             گــاهگــاهی در شگفت حـــرف شان
             می شنیدم این سخن: 
             «با پای خویش؟!»
             بــاز، تــالار از خموشی می شکست
             بــ
ـا صــدای پــای مـن، در راه پیش

             جــار هــا و پرده هــا و عــود هــا
             چهــره پـــردازم نگـشتنـد از امیــد
             دست دل تـــا گـ وشمال یــادکــرد
             از نهـان خـــانه ام، بیــرون کشیــد
جار 
یعنی بانگ، جنجال، غوغا

              ورنه مــن بـودم کـه چـون ابـر بلنـد
              هیچ پـایـــی را بــه سویم، ره نبــود
              ســایه ی ترســم ز تــازی هــای تیــز
              پــارس هــای در گلــو را مـی ربود

              این زمـــان لب دوختـه، در بــارگـاه
              آمـدم بیگـــانه روی از آنچــه هست
              نطع چـــرمیـن اوفتــاده بـر زمیــن
              ایستـــاده زنگـــی پـــولاد دســت

نطع 
 یعنی بساط، فرش
فرشی چرمین که محکوم به اعدام را بر آن می نشاندند و گردن می زدند.

              زنگــی جــــلاد بــا سـاطـور تیـــز
              انتظارم مــی کشیـد از دیــر بـــاز
              «ایــن منم»، پیچید فـریادم به قصــر
              زنگ زد چـــون نعـره ای در خـم راز 

              چفت کـردم دست خـود را پشت سـر
              کنـدهٔ زانــــو نهـــادم بـــر زمیــن
              سـر فــرو آوردم و بستـم دو چشـم
              زیـــر لب خــواندم دعــای آخـریـن

              یـک اشــاره از ســر انگشتی و بعد
              بـرق سـاطـوری کـه می آمد فـرود
              یک سـر غلطان به کـاشی های سبز
              بعـد مـن، افسـانـه ی گفت و شنــود
 ساطور
 به افزار آهنی پهن و دسته دار شبیه به کارد قصابان اطلاق می شود که با آن استخوان می شکنند.


              ...

              یکی بود، یکی نبود
              غیر از خدا هیچکس نبود
              زیر گنبد کبود.

 پایان
ویرایش از
 دایرة المعارف روشنگری